الفبای استارت آپ

مدیریت محصول چه کارهایی می کند؟ شرح شغلی دقیق مدیر محصول چیست؟ از من به عنوان یک مدیر محصول چه انتظارهایی می رود؟ این ها سوالاتی بود که همیشه به عنوان مدیر محصول شرکت از خودم می پرسیدم. برای همین تلاش کردم که با مطالعه و مشورت از آدم های با تجربه تر به جواب مطلوبی برسم. این مقاله بر اساس تعریف Marty Cagan هست که از بزرگان این حوزه به حساب می آد.

اگه به شغل های امروز نگاه کنید می بینید که خیلی از اون ها جدید هستند و شاید 50 سال هم قدمت نداشته باشند. معمولا تعریف این شغل ها برای پدربزرگ ها و نسل های بالاتر سخت است. این میان تعریف مدیریت محصول از کمی پیچیده تر هم هست. مدیر محصول در شرکت های مختلف و در صنایع مختلف تعریف یکسانی ندارد. اصلا بعید نیست که شما در یک جلسه مصاحبه مدیر محصول شرکت کنید و مدیر منابع انسانی آن مجموعه دقیقا نداند که نیاز به چه کسی برای استخدام دارند و باید چه مسئولیت هایی را به عهده بگیرد.

انواع مختلف مدیران محصول

به طور کلی سه مدیرهای محصول سه دسته هستند. دسته اول نماینده مدیر عامل در توسعه محصول هستند و منویات مدیر عامل رو اجرا می کنند. این دسته همه مسائل و تصمیمات رو به مدیر عامل ارجاع می دهند و در عمل فقط سرپرست بکلاگ هستند. اگر فکر می کنید که مدیر محصول همان پروداکت اونر هست که در کلاس های اسکرام درس می دهند، احتمالا جز این دسته هستید.

دسته دوم مدیر محصولی است که یک جلسه با حضور مدیر عامل و مدیران بخش های دیگر و سایر ذینفعال تشکیل می دهد و در آن مشکلات بررسی و اولویت ها مشخص می شود. به این شیوه طراحی با کمیته یا طراحی گروهی گفته می شود که به ندرت می تواند محصول خوب و بالاتر از سطح متوسط تولید کند. مدیر محصول در این شرکت ها سرپرست رودمپ و نقشه راه به حساب می آید.

اما دسته سوم، مدیر محصولی است که کار خودش را به خوبی انجام می دهد و تعریف مد نظر ما هم این دسته است. متاسفانه چنین مدیر محصولی به ندرت پیدا می شود. چرا که شرکت ها و تیم ها درک درستی از این نقش کلیدی ندارند. معمولا تنها با شنیدن متدولوژی اجایل و اسم مدیر محصول با این مفهوم آشنا می شوند و سپس یکی از آدم های متوسط شرکت را که در نقش مدیر پروژه فعالیت می کرده را انتخاب می کنند و به او سمت مدیریت محصول می دهند. برای همین است که اسم مدیرهای محصول بد در رفته است.

واقعیت این است که مدیر محصول باید یکی از با استعداد ترین اشخاص شرکت باشد. اگر مدیر محصولی با تکنولوژی به اندازه کافی آشنا نباشد، اگر ادراک درستی از کسب و کار و استراتژی نداشته باشد، اگر در میان مدیران شرکت اعتبار کافی را نداشته باشد، اگر شور و شوق و چشم انداز توسعه محصول نداشته باشد و اگر تیم فنی برای او احترامی قائل نباشد، قطعا با شکست مواجه خواهد شد.

بعضی ها برای تعریف این مدیر محصول از ویژگی های او می گویند بعضی ها هم سعی می کنند کارهای روزانه او را تشریح کنند. اما من ترجیح می دهم که از مسئولیت های یک مدیر محصول خوب حرف بزنم.

مسئولیت های کلیدی مدیر محصول

به طور کلی مسئولیت یک مدیر محصول خوب ساده و سرراست است. مدیر محصول خوب مسئول ارزیابی فرصت ها و تشخیص این است که چه چیزی باید ساخته شود و به دست مشتری برسد. معمولا به آنچه باید ساخته شود، بکلاگ محصول می گوییم.

البته قسمت سخت ماجرا این نیست. قسمت سخت ماجرا این است که تشخیص بدهیم آنچه در بکلاگ قرار می گیرد واقعا ارزش ساخته شدن دارد. امروزه تیم های فنی خوب برای اجرای درخواست های مدیر محصول، باید شواهد کافی از مفید و با ارزش بودن بکلاگ ساخته شده ببینند. 

مدیر محصول یکی از نقش هایی است که برای مدیر عامل و سرمایه گذاران با تجربه اهمیت زیادی دارد. چرا که کسب و کارها برای موفقیت نیاز به رضایت کاربر دارند و کاربران هم از محصول خوب استقبال می کنند. محصول خوب هم نتیجه چیزی است که تیم محصول تولید می کند و مدیر محصول هم مسئول این است که تیم محصول چه چیزی بسازد.

وقتی یک محصول موفق می شود، به خاطر تلاش همه است و این که هر کسی کار خودش را خوب انجام داده است. ولی وقتی یک محصول شکست می خورد، تقصیر مدیر محصول است. به همین دلیل است که معمولا مدیر عامل های خوب، قبلا سر رشته ای در مدیریت محصول داشته اند و سرمایه گذاران خوب هم تنها در شرکت های سرمایه گذاری می کنند که مدیر محصول یکی از همبنیان گذاران شرکت باشد.

مدیر محصول چهار مسئولیت اصلی دارد که بقیه تیم از شما انتظار دارند که آن ها را به خوبی انجام دهید.

1- شناخت عمیق از مشتری:

اولین و مهم ترین مسئولیت شناخت عمیق از مشتری هاست. شما باید متخصص دردها، مسائل و علایق آنها باشید و بدانید که چگونه فکر می کنند، چه کارهایی انجام می دهند و چرا و چگونه خرید می کنند. اغلب تصمیم های روزانه شما بر این اساس گرفته می شود. در غیر این صورت شما فقط حدس هایی می زنید که احتمالا غلط از آب در می آیند. برای این کار شما هم نیاز به یادگیری کیفی دارید، این که بدانید چرا مشتری این گونه رفتار می کند و هم نیاز به یادگیری کمی دارید، این که ببینید مشتریان شما دارند چه کارهایی انجام می دهند. طبیعتا مدیر محصول هم باید شناخت کامل از مشتری و هم شناخت کامل از خود محصول داشته باشد و تطابق این دو را همواره بسنجد.

2- دانش عمیق نسبت اطلاعات و داده ها:

از یک مدیر محصول خوب انتظار می رود که در کار کردن با داده ها مشکلی نداشته باشد. برای شناخت درست مشتری شما باید اطلاعات کمی از آنها داشته باشید، این که روزانه چه کارهایی با محصول شما انجام می دهند و با چه مشکلاتی مواجه می شوند. با انجام A/B تست ها بتوانید شاخص های عملکردی محصول را بهبود دهید. البته ممکن است نیاز به یک دستیار در این زمینه داشته باشید، اما باید خودتان هم کار خودتان را در این زمینه پیش ببرید.

3- دانش عمیق نسبت به بیزینس شما:

محصولات خوب نه تنها مورد علاقه کاربران هستند، بلکه برای کسب و کار شما نیز سودآفرینی می کنند. مسئولیت کلیدی سوم که معمولا سخت ترین آنها هم به حساب می آید این است که مدیر محصول درک درستی از بیزینس شما داشته باشد و بداند که منطق آن چیست و چگونه کار می کند و نقش محصول شما در این میان چیست. این یعنی این که بداند که ذینفعان شما چه کسانی هستند و تحت چه محدودیت هایی فعالیت می کنند.

معمولا نماینده های ذینفعان اصلی تیم مدیریت کلی، مدیر بازاریابی، فروش، مالی، حقوقی و عملیات هستند. خود مدیر عامل هم یکی از کلیدی ترین ذینفعان است. برای موفق شدن در این مسئولیت باید بتوانید هر کدام از این افراد را قانع کنید که شما نیازهای آن ها و محدودیت های آن ها را درک می کنید و همواره متعهد هستید که بهترین راهکارها را متناسب با نیاز و محدودیت های آنها طراحی و اجرا کنید.

4- دانش عمیق از بازار و صنعت شما:

مسئولیت چهارم دانش عمیق از بازار و صنعتی است که محصول شما در آن رقابت می کنند. علاوه بر شناخت رقیبان، این مسئولیت شناخت ترند های تکنولوژی، تغییر رفتار و انتظارات مشتریان، رصد کردن تحلیل صنعت و درک تاثیر شبکه های اجتماعی بر بازار و صنعت شما را شامل می شود. 

امروزه رقابت بسیار شدیدتر شده است و شرکت ها همواره در حال توسعه محصولات با کیفیت هستند. این یعنی این که ممکن است مشتری به سادگی شما را انتخاب نکند. لذا شما با رصد کردن رقبا می توانید نه تنها فیچرهای مناسبی که مشتری نیاز دارد را طراحی کنید بلکه بتوانید یک ارزش بیشتر نسبت به رقبا ایجاد کنید. علاوه بر این صنعت همواره در حرکت است و محصولات و رقبا انتظارات مشتریان را شکل می دهند، برای توسعه یک محصول خوب باید همواره از این تغییرات آگاه باشید.

سخن پایانی

به طور خلاصه مدیر محصول مسئولیت ارزیابی ایده ها و فرصت ها و تصمیم گیری در مورد ساختن محصولی است که برای کاربر و کسب و کار شما خلق ارزش کند. در واقع مسئول ساخته شدن یک محصول موفق تماما بر عهده مدیر محصول است و در این راستا باید در چهار حوزه دانش عمیقی داشته باشد. شناخت کاربر و نیازهایش، توانایی کار کردن با دیتا و اطلاعات و تحلیل آنها، دانش عمیق نسبت به بیزینس و منطق آن و دانش عمیق از بازار و صنعتی که در آن فعالیت می کند.
اگر می خواهید یک مدیر محصول شوید، باید بدانید که مسئولیت و کار بسیار زیادی به عهده شما است. بیراه نیست که مدیر محصول به مدیر عامل محصول یا Mini CEO معروف است. همچنین سعی کنید که حوزه اختیارات و دانش خود را توسعه بدهید تا بتوانید به شرکت خود کمک کنید که یک محصول خوب و ارزشمند طراحی و تولید کند.